ANG PILIPINAS SA KUMUNOY NG KAHIRAPAN, MAKAAHON KAYA? - Ikatlong Yugto

Sa mahigit na anim na dekada ng aking buhay, masasabi kong malawak na ang aking karanasan at kaalaman upang mailahad ko ayon sa aking pananaw ang mga ugat ng kahirapan at kahahantungan sa hinaharap. Ayon sa ating kasaysayan, ang ilang daang taon ng Pilipinas sa pananakop ng mga Kastila ang nagpasimula ng pagmamay-ari sa mga malalawak na lupain sa maraming dako ng kapuluan ng ilang pamilya at ng iba't ibang samahang relihiyoso ng Simbahang Katoliko. Ito ang tinaguriang hacienda at ang mga may-ari ay tinawag na hacendero. 

Maraming ektarya ng lupain sa iba't ibang dako ng ating bansa ang ipinagkaloob ng panahalaang Kastila bilang pabuya sa matapat na paglilingkod ng ilang mestisong Pilipino. Marami ding ektarya ang ibinigay sa pagmamay-ari ng mga samahang relihiyoso tulad ng mga Franciscano, Augustinian at iba pa bilang kabayaran sa kanilang pamumuno sa mga pamayanan. Noong panahon ng Kastila sa ating bansa, maraming paring Katoliko ang itinalagang pinuno o gobernadorcillo ng mga pamayanan. Lupain din ang naging kabayaran sa kanilang paglilingkod sa pamahalaang Kastila.

ANG PILIPINAS SA KUMUNOY NG KAHIRAPAN, MAKAAHON KAYA? - Ikalawang Yugto

BUKOD sa maraming pamilyang naninirahan sa ilalim ng tulay, sa tabing daan at nagsisiksikan sa mga bakanteng lote, di mabilang ang lumilisan sa sinilangang bayan upang magbakasakaling humanap ng kapalaran sa magulong lunsod at bayan sa Metro Manila. Ang ganitong sitwasyon ay nagsisimula sa samut'saring istoryang may gintong napupulot sa mga kalye ng Maynila.

Ganito ang karaniwang nangyayari kapag may kumalat na balitang umuwi sa bayang kinamulatan ang isang lalaki (babae sa ibang istorya) na magara ang damit at nangingislap ang katawan sa suot na alahas. Sa umpukan kasama ang mga kababata't kakilala, bumabaha ang alak (gin, basi o lambanog, sa mga nakaraang dekada, di pa uso ang serbesa o beer) at pulutang kalderetang aso.

ANG PILIPINAS SA KUMUNOY NG KAHIRAPAN, MAKAAHON PA KAYA? - Unang Yugto

Isang masaklap at nagdudumilat na katotohanan ang malawakang larawan ng matinding kahirapang tumatambad sa ating paningin kung tatahakin ang mga kalsada saan mang dako ng Metro Manila, nababasa sa mga pahayagan at naririnig o napapanood sa mga balita't talakayan sa radyo at telebisyon. Habang ako'y sakay ng pampasaherong dyip tungong Cubao, di maiwasang mamalas ang maraming pamilyang ginagawang tirahan ang tabing daan. May mga anak na nanlilimahid at naglalaro sa harap ng panganib dulot ng nagdadaang mga sasakyan. Naliligo, nagluluto ng pagkain at natutulog sa ibabaw ng mga kartong ginawang higaan, di alintana ang ingay ng mga nagdaraang sasakyan.  

Ang tanawing iyan ay laganap saan mang dako dito sa Metro Manila at maaaring umiiral din sa malalaking siyudad sa buong bansa. Saan man dito sa Metro Manila, nagkalat ang mga batang lansangan at iba't ibang dahilan ang nagbunsod upang piliin nila ang ganitong buhay. Merong ulila sa magulang, napasama sa mga barkada o kaya lumayas sa kanilang tahanan dahil napagalitan. Nakakalungkot isiping marami sa mga batang lansangan ang natututong gumawa ng masama upang makakuha ng ikabubuhay. Pagnanakaw ang malimit nilang pinapasok at kung babae, ang pagbebenta ng aliw upang magkapera.